Kurumsal yapay zeka sözlüğü
Terimleri sade Türkçeyle, tanım + örnekle açıklarız.
Air-gap (hava boşluğu)
Bir sistemin internet ve dış ağlardan fiziksel olarak tümüyle yalıtılması; veri yalnızca denetimli yollarla taşınır.
Embedding (gömme)
Metinleri anlamlarına göre sayı dizilerine (vektör) çeviren model; RAG'da anlamsal arama bu vektörlerle yapılır.
Fine-tuning (ince ayar) ve LoRA
Hazır bir modelin kurum verisiyle ek eğitimi; LoRA bunu az kaynakla yapan tekniktir.
Guardrail (güvenlik korkuluğu)
Bir chatbot'un yanlış, kapsam dışı veya istenmeyen yanıt vermesini engelleyen güvenlik filtresi katmanı.
Kapalı devre (on-premise) yapay zeka
Yapay zeka modelinin ve verinin kurumun kendi sunucularında, dış buluta bağlanmadan çalıştığı kurulum biçimi.
KVKK ve yapay zeka
6698 sayılı KVKK'nın yapay zeka kullanımına etkisi: kişisel verinin nerede işlendiği ve kimin denetiminde olduğu.
LLM (Büyük Dil Modeli)
Büyük metin verisiyle eğitilmiş, doğal dili anlayıp üretebilen yapay zeka modeli.
MCP (Model Context Protocol)
Modelin kurum sistemlerine (ERP, veritabanı vb.) bağlanmasını sağlayan standart protokol — 'USB-C kablosu' benzetmesi.
MoE (Mixture of Experts)
Modelin her soruda tüm parametrelerini değil yalnızca ilgili 'uzman' parçalarını çalıştırması; az donanımla yüksek hız.
Quantization (sıkıştırma)
Modelin bellek ihtiyacını %50-75 azaltan sıkıştırma tekniği; pratik kalite kaybı genelde ihmal edilebilir.
RAG (Retrieval-Augmented Generation)
Dil modelinin yanıt üretirken kurumun kendi belgelerinden ilgili parçaları getirip kaynak göstererek cevaplaması yöntemi.
Reranker (yeniden sıralayıcı)
Aramada bulunan ilk sonuçları ikinci bir değerlendirmeyle en alakalıdan sıralayan bileşen; RAG'da bağlam doğruluğunu artırır.
Vektör veritabanı
Embedding'leri saklayan ve 'anlamca en yakın belge hangisi?' sorusunu milisaniyede yanıtlayan veritabanı.